Nieuwe regels allergenenetikettering per januari 2026

Vanaf 1 januari 2026 gelden er nieuwe regels voor het vermelden van allergenen op etiketten. De NVWA gaat daarom vanaf 2026 actief controleren of allergenenwaarschuwingen op etiketten terecht zijn.

Ook komt er meer aandacht voor het voorkomen van kruisbesmetting binnen het allergenenbeheer. Daarbij ligt de focus vooral op de horeca en kleinere voedselproducenten, zoals bakkers en slagers.

Allergenen en kruisbesmetting

Allergenen zijn eiwitten in bepaalde voedingsmiddelen die bij sommige mensen een allergische reactie kunnen veroorzaken. Bekende voorbeelden zijn onder andere glutenbevattende granen, melk, eieren, noten en pinda’s.

Zelfs zeer kleine hoeveelheden kunnen al een allergische reactie veroorzaken. Daarom gaat het niet alleen om de aanwezigheid van allergenen, maar ook om restallergenen.

Kruisbesmetting vormt hierbij een groot risico: een allergeen kan onbedoeld in een product terechtkomen dat het niet hoort te bevatten en daarom ook niet op het etiket vermeld staat. Allergenenbeheer is dan ook een onmisbaar en essentieel onderdeel van voedselveiligheid.

Wat verandert er concreet?

De nieuwe regels gaan vooral over het gebruik van allergenenwaarschuwingen op etiketten. Deze noemen we ook wel precautionary allergen labelling (PAL), of allergenenetikettering uit voorzorg. Kort gezegd: wanneer mag je zo’n waarschuwing gebruiken, hoe onderbouw je dat en welke grenswaarden horen daarbij?

Een waarschuwing zoals ‘kan sporen bevatten van…’ mag niet langer standaard worden gebruikt. Alleen de formuleringen ‘Kan bijvoorbeeld pinda bevatten’ of ‘Niet geschikt voor mensen met een pinda-allergie’ zijn nog toegestaan. Daarnaast zijn allergenenwaarschuwingen uit voorzorg of zonder onderbouwing te gebruiken niet langer toegestaan.

Het mag alleen als een risicoanalyse laat zien dat kruisbesmetting niet helemaal kan worden uitgesloten. Dit geldt ook wanneer relevante grenswaarden mogelijk worden overschreden, ondanks de genomen beheersmaatregelen. Blijft het risico onder die grens, dan mag er geen waarschuwing op het etiket staan.

Productwissels en gedeelde productielijnen

Deze regels spelen vooral een rol in productieprocessen met meerdere ingrediënten en productstromen. In zulke situaties kunnen allergenen via machines, leidingen of hulpmiddelen in andere producten terechtkomen.

Dit zie je bijvoorbeeld bij productwissels, gecombineerde productie of het verwerken van verschillende recepturen in dezelfde ruimte. Juist dan moet het duidelijk zijn of een allergenenwaarschuwing op het etiket terecht is.

De regels gelden voor voorverpakte producten. Producten die vóór 2026 zijn geproduceerd, mogen nog worden uitverkocht met het oude etiket.

Beoordeling en onderbouwing

De controle van allergenenwaarschuwingen, uitgevoerd door de NVWA, richt zich meer op de onderbouwing. Bedrijven moeten kunnen laten zien hoe zij het risico op kruisbesmetting inschatten en waarom een waarschuwing wel of niet wordt vermeld.

Dit gebeurt meestal aan de hand van een risicoanalyse. Daarin spelen productieprocessen, reiniging en productovergangen een belangrijke rol. Een risicoanalyse gaat niet alleen om de aanwezigheid van allergenen, maar ook om de vraag of relevante grenswaarden kunnen worden overschreden.

Deze grenswaarden zijn gebaseerd op nieuwe wetenschappelijke inzichten, zoals de zogenoemde ED05-referentiedosissen. Deze geven aan welke hoeveelheid allergenen een risico is voor mensen met een allergie.

Organisaties gebruiken hiervoor ook betrouwbare verificatiemethoden, zoals snelle allergenentesten of swabs. Daarmee kan razendsnel worden gecontroleerd of reiniging effectief is en of allergenenresten daadwerkelijk zijn verwijderd. Daarna kunnen werkzaamheden direct worden hervat.

Praktijkvoorbeelden

Vaak ontstaan allergenenincidenten door fouten op het etiket. Zo haalde een bedrijf een partij snoepgoed uit de handel omdat het product allergenen bevatte die niet op het etiket stonden vermeld. Het ging onder meer om hazelnoten, soja en lactose.

Een ander voorbeeld is een wijn waarin het allergeen sulfiet niet op het etiket stond aangegeven. Een terugroepactie was het gevolg om te voorkomen dat consumenten met een allergie het product zouden gebruiken en gezondheidsrisico’s zouden lopen.

Waarom deze regels?

De maatregelen zijn bedoeld om het onnodig gebruik van allergenenwaarschuwingen te verminderen. Daardoor wordt het voor mensen met een allergie duidelijker wanneer een waarschuwing echt nodig is. Dat maakt het makkelijker om veilige keuzes te maken.

Meer informatie vanuit de NVWA

Meer informatie en praktijkvoorbeelden zijn te vinden in het document Vragen en antwoorden allergenenbeleid (2025).