Nipah-virus en PBM bij infectiepreventie

Wat is het Nipah-virus?

Het Nipah-virus is een potentieel dodelijke infectieziekte die bij mensen uiteenlopende klachten kan veroorzaken, van milde symptomen tot zware luchtweginfecties en hersenontsteking. De WHO classificeert Nipah als hoog-risico pathogeen. Onderzoek met levend virus mag uitsluitend plaatsvinden in laboratoria met het hoogste bioveiligheidsniveau (BSL-4).

Bij eerdere uitbraken bleek vooral overdracht binnen ziekenhuizen een aandachtspunt, bijvoorbeeld bij verzorging van patiënten in isolatie of tijdens intensieve handelingen zoals beademing. Natuurlijke dragers zijn vooral fruitvleermuizen, maar ook besmetting via varkens of besmet voedsel is mogelijk. Binnen zorginstellingen stellen infectiepreventieteams vast welke maatregelen nodig zijn.

Bij mensen kan de infectie mild verlopen, maar in ernstige gevallen ontstaat hersenontsteking of een ernstige luchtweginfectie. Het sterftecijfer ligt volgens de WHO tussen de 40 en 75 procent (WHO, geraadpleegd januari 2026). Er is op dit moment geen vaccin of specifieke behandeling beschikbaar.

Besmettingsrisico’s in de zorgomgeving

Bij Nipah draait het vooral om het beperken van contact met besmette lichaamsvloeistoffen en het voorkomen van overdracht in zorgomgevingen. Ook besmetting via dieren of besmet voedsel is mogelijk, maar in zorgomgevingen ligt de nadruk vooral op isolatiezorg en strikte handhygiëne.

De belangrijkste aandachtspunten zijn:

• Hygiëne en reiniging
  Regelmatige handhygiëne en goede reiniging van contactoppervlakken blijven een basismaatregel, zeker in isolatiekamers.
• Duidelijke procedures en vastlegging
  Infectiepreventie vraagt om heldere afspraken, zoals isolatieprotocollen, contactregistratie en instructies voor medewerkers.
• Correct gebruik van PBM
  In zorginstellingen zijn handschoenen, ademhalingsbescherming en isolatiekleding essentieel om overdracht bij intensief patiëntencontact te beperken.

Infectiepreventie in zorginstellingen en laboratoria

Nipah-uitbraken zijn zeldzaam, maar vragen vooral extra alertheid binnen zorginstellingen. Juist in ziekenhuizen en klinieken met isolatieprocedures kan intensief patiëntencontact leiden tot overdracht. Ook laboratoria en diagnostische centra die met patiëntmateriaal werken moeten weten welke beschermingsmaatregelen passend zijn. In regio’s waar uitbraken voorkomen geldt datzelfde voor zorgorganisaties die snel moeten kunnen opschalen in infectiepreventie.

In de fact sheet over het Nipah-virus adviseert de WHO dat patiënten met een vermoeden of bevestigde Nipah-infectie bij voorkeur worden verpleegd in een eenpersoons isolatiekamer. Zorgmedewerkers gebruiken contact- en druppelbescherming, zoals een goed passend masker, oogbescherming, een vloeistofbestendige gown en handschoenen.

Bij aerosolvormende handelingen kunnen aanvullende luchtwegmaatregelen nodig zijn, waaronder ademhalingsbescherming op FFP-niveau. Ook bezoekers en mantelzorgers dienen vergelijkbare voorzorgsmaatregelen te volgen volgens protocol.

PBM en hygiëneproducten bij Nipah-isolatie

Bij verdenking op Nipah worden beschermingsmaatregelen vastgesteld op basis van ziekenhuisprotocollen en richtlijnen van gezondheidsautoriteiten.

Meestal gaat het om de volgende productcategorieën:

• Handschoenen
• Ademhalingsbescherming
• Oogbescherming
• Isolatiekleding, bijvoorbeeld wegwerpoveralls, afhankelijk van protocol
• Handdesinfectie

Het gaat hierbij om algemene productcategorieën. De risicoanalyse en het infectiepreventiebeleid van de instelling bepalen welke middelen worden ingezet. Daarbij volgen ziekenhuizen de richtlijnen van de WHO en nationale gezondheidsinstanties.

Hoe voldoe je in de praktijk aan infectiepreventie bij Nipah?

Om besmettingsrisico’s bij Nipah zo klein mogelijk te houden, is het belangrijk om infectiepreventie praktisch en aantoonbaar te organiseren. Dit zijn daarbij de kernmaatregelen:

• Voer een actuele risicoanalyse uit bij verdenking van zoönosen
• Train medewerkers in correct gebruik van PBM
• Gebruik disposable kleding in isolatiezones
• Leg procedures vast voor isolatie, contactonderzoek en bronopsporing
• Zorg voor voldoende voorraad handschoenen en maskers
• Registreer afwijkingen en incidenten in het kwaliteitssysteem
• Controleer reiniging en desinfectie aantoonbaar

Actuele richtlijnen en protocollen

Aanbevelingen voor persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) kunnen bovendien worden beoordeeld en bijgesteld naarmate er meer informatie beschikbaar komt over een uitbraak. Raadpleeg daarom altijd de actuele protocollen van de eigen instelling en officiële bronnen, zoals de NCID/MOH Guidance on Nipah Virus.

Wanneer zijn FFP3-maskers nodig?

Bij procedures waarbij aerosolen kunnen ontstaan (zoals intubatie) kan ademhalingsbescherming op FFP3-niveau noodzakelijk zijn. In zulke situaties gebruiken zorgmedewerkers ademhalingsbescherming bij handelingen zoals beademing of andere intensieve procedures waarbij nauw contact onvermijdelijk is. Welke uitvoering wordt toegepast (met of zonder ventiel) hangt af van het infectiepreventieprotocol van de instelling.

Populaire FFP3-maskers in ons assortiment zijn onder andere:

• Honeywell HSP 5311 stofmaskers cup FFP3 NR D V met uitademventiel
• 3M Aura 9332+ gevouwen stofmaskers FFP3 NR D met uitademventiel
• Honeywell HSP 2311 gevouwen stofmaskers FFP3 NR D met uitademventiel